سروش قهرمانلو

متولد ۱۳۵۶ - مشهد

فارغ التحصیل رشته ریاضی کاربردی

 از کودکی نزد استاد محمد یگانه به نواختن ساز مقامی دوتار شمال خراسان پرداخت.و همین طور مدت کوتاه ولی بسیار مفیدی را در مشهد به خدمت آقای شاهپور هدایتی فر رسید اما او موسیقی را به صورت جدی مدت 15 سال است که در زمینه ساز سه تار از محضر استاد جلال ذوالفنون کسب فیض می کند.

وی همچنین در تالیف کتاب " گل صد برگ " با استاد جلال ذالفنون همکاری داشته اند. مقاله " ساختار شناسی موسیقی ایران " نتیجه تحقیقات وی در زمینه ردیف میرزا عبدالله و موسیقی ایرانی از نگاه تخصصی ریاضی می باشد که به تئوری تازه ای در موسیقی ایرانی دست یافته است.

***

خود حذفی

چندی است که در جریان موسیقی کشورمان اتفاق ناگواری رخ داده است و آن پدیده ایست  که از آن به عنوان خود حذفی موسیقیدان نام میبریم.این پدیده نه تنها در سطوح عالی ، بلکه حتی در سطوح متوسط جامعه هنری هم به عنوان یک حرکت موجه همه گیر شده است .

خود حذفی به چند شکل در جامعه موسیقی دیده می شود .

الف. خود حذفی به علت ناملایمات :

بدین شکل که هنرمندوقتی میبیند جامعه یا دولت آن طور که شایسته او بوده با وی برخورد نکرده یا حتی مشکلاتی نیز برایش پیش آورده است ، از کشور مهاجرت می کند و یا عده ای دیگر در کشور باقی میمانند ولی سکوت اختیار میکنند و فقط در محافل خصوصی که مطابق میلشان است ، هنرشان را مطرح میکنند. اولین و مهمترین نتیجه ی این حرکت، همانطور که میبینیم ،شکاف عمیق بین هنرمند و مخاطب است .چرا که وقتی هنرمند خود را از فضای موسیقی کشور حذف میکند ،مخاطبین داخل کشور که مهمترین مخاطبینش نیز هستند را از دست می دهد و در نتیجه فضا برای هنرمند نماها و آنها که دچار توهم شده اند و خود را موسیقیدان میدانند باز شده و برای کسب شهرت در رسانه های جمعی مثل صدا و سیما برنامه اجرا میکنند،از طرفی مردم هم این پتانسیل را دارند که با جایگزین کردن این دوستان برای خودشان ستاره بسازند، در نتیجه سطح سلیقه ی مردم کاهش میابد، گله ای به مخاطب وارد نیست ، هشدار به هنرمندان است.چرا که این موسیقی با مشقت فراوان و با گذار از خطرات بسیاری به نسل گذشته ی ما رسیده و تیز هوشی هنرمندان صده های پیش ما اگر نبود این موسیقی به دست ما نمی رسید. در حالی که میبینیم چگونه با ساده اندیشی هنرمندانیکه خود را از عرصه ی موسیقی حذف میکنند، این موسیقی در حال از بین رفتن است .

البته طی این مدت رفتار صدا و سیما در قبال فرهنگ و به خصوص موسیقی، توجیه پذیر نبوده است و حتی از نشان دادن نوازندگان به همراه ساز در هنگام نواختن پرهیز میکنند و از موسیقی فقط برای پر کردن فضای خالی بین برنامه ها استفاده میشود، در نتیجه موسیقیدان درجه ی یک مملکت خودش را از صدا و سیما (به علت همین مسائل) حذف میکند ، از طرفی این موسیقیدان تریبون دیگری نیز برای ارائه ی اثر خود با گستردگی تلویزین نیافته است. مشکل اینجاست که در پس این اتفاق  در صدا و سیما جا برای موسیقی سطح پایین باز شده و مهمترین نتیجه ی آن افت شدید سلیقه ی شنیداری مخاطب است.

ب. خود حذفی به علت شرایط مالی :

این اتفاق زمانی می افتد که هنرمند از شرایط مالی کنسرت ناراضی است بدین شکل که موسیقیدانهای سطوح عالی ایران اکثر کنسرتهایشان را در خارج از ایران بر گزار میکنند و فقط سالی یا هر دو سالی بمدت ده روز ، آن هم با قیمتهای بسیار بالا کنسرت اجرا میکنند و فقط هنر دوستانی که از شرایط خوب اقتصادی برخوردارند و یا با هنرمندان روابط نزدیکی دارند می توانند به این کنسرتها بروند،که در نتیجه باز هم مخاطب عام سرشان بی کلاه می ماند ،که اگر این روند ادامه پیدا کند (همان طور که دیده می شود) این دسته از مخاطبین از یافتن بلیط این کنسرتها نا امید می شوند و دیگر حتی برای یافتن آن تلاش نیز نمی کنند، بلکه بیشتر حسرت می خورند که این برنامه را هم نخواهند دید ، و تصور می کنم اگر همین طور پیش برویم در سالهای آینده دیگر حتی حسرت هم نخواهند خورد.

این موضوع بسیار خطرناک است.

به نظر می رسد که به دوران قاجار نزدیک شده ایم،چرا که در آن دوران نیز موسیقی فقط برای ( اشراف و درباریان )اجرا می شده است .نتیجه ی کلی خود حذفی ، کشیده شدن موسیقی از تالارهای کنسرت به داخل محافل است که این بسیار خطرناک است .

از آنجایی که در فرهنگ موسیقی ایرانی هنرمندان متعهد جوری جلوه یافته اند که فقط در محافل بخصوصی که برای آنها ترتیب داده شده شرکت کنند، پس موسیقیدان جوانی که هدف بالا و توانمندیهای بالایی نیز در این زمینه دارد ، به پیروی از آن اساتید ،فقط در محافل خاص شرکت می کنند و در نتیجه اینکه در میهمانی های معمولی (که تنها تریبون موجود موسیقی برای توده مردم شده است ) نیز دوستانی که دچار توهم شده اند رشد میکنند و چون مطالب قابل توجهی ارائه نمی دهند، یک چیز مهجور و و احمقانه ای از موسیقی در ذهن مخاطب عام باقی میگذارند .

در نتیجه بعد از مدتی وقتی می گوییم داریم به کنسرت موسیقی ایرانی یا کنسرت سه تار می رویم ، طرف می گوید حالم از موسیقی ایرانی یا کنسرت سه تار می رویم . حق دارد ، چرا که هم موسیقیدان

حرفه ای  خود را از او دریغ کرده و هم موسیقیدان حرفه ای خود را از او دریغ کرده و هم موسیقیدان متوهم  خود را در اختیار او گذاشته است.

زنده نگهداشتن موسیقی ایران ، نگهداشتن یار و سه تار و سنتور و ..........و حضور آن در دکور خانه و عکس ها نیست ( که در آن صورت موزه ها بهتر از هر موزیسین این موزیک را زنده نگه میدارند) بلکه پویا و به روز بودن این موزیک موجب حضور آن در جامعه جوان می شود ، و اینگونه موسیقی ایران زمین زنده خواهد ماند . به قول استاد ذوالفنون پافشاری کردن بر سنت و نه بر اصالت ها ، باعث رکود این موسیقی طی سالهای اخیر بوده است ، تولیدات موسیقیایی ، هنرمندان موزیسین بایستی با تکیه بر گذشته  و نگاه به آینده همراه باشد تا بتواند مخاطب جوان جذب کند .

حضور تماشاچیان تکراری در جشنواره ها و کنسرت ها و بالا رفتن میانگین سنی مخاطبین این موسیقی طی سالهای اخیر نشان دهنده ی  ناتوان بودن موزیسین ها ی سنتی درجذب مخاطب جدید بوده است، درحقیقت فرهنگی که طی صد سال گذشته ساخته شده است (که همان فرهنگ به تماشای کنسرت رفتن است )طی سالهای اخیر با خود حذفی ها  وقانون گذاری های نابجا و بسیاری ناهماهنگیهای دیگر دارد از بین می رود.

فرهنگ به تماشای کنسرت رفتن از دوران مشروطه آغاز شد، و خواستگاه موسیقی را از دربار و محافل خواص به  میان توده ی مردم کشاند که کنسرت ها توسط مرحوم درویش خان ، عارف قزوینی و... برای اولین بارگذاشته شد وتا قبل از آن تاریخ ، این فرهنگ اصلا وجود نداشته است و موسیقی در محافل با شنونده های بسیار کم جریان داشت، در حالی که موزیسین های امروزی آنچنان این مزرعه ی فقیر را با خود حذفی هایی که گفته شد، درو می کنند که دوباره خواستگاه موسیقی به دوران قاجار باز گشته و خواستگاه آن دوباره در حال تغییر کردن است . توجه داشته باشید که حتی سن شنوندگان موسیقی ایرانی نیزدر حال زیاد شدن است وآثار موسیقی سنتی امروزمتاسفانه نتوانسته در بین جوانان آنچنان جا باز کند که البته این مشکل دلایل بسیاری دارد از جمله نحوه ی تدریس( به هر حال شیوه ی آموزش باید هر چند سال تغییر کند تا نواقص شیوه ی قبلی آن از بین برود.   

به هر حال برای به روز و زنده نگهداشتن موسیقی نیازمند انرژی جوان هستیم ولی با اتکاء به تجربه های دیرین. 

 سروش قهرمانلو